W Polsce trwa susza. Wody brakuje w rzekach, na polach i lasach. Prognozy wskazują, że susza w 2020 r. może być największą w ciągu ostatnich 100 lat. Unia Metropolii Polskich postanowiła sprawdzić, jakie problemy susza może spowodować w miastach i jakie działania podejmują miasta, aby suszy przeciwdziałać.

BIAŁYSTOK

Anna Janczyło-Morzy, Dyrektor Departamentu Ochrony Środowiska Urzędu Miasta Białystok:

W Białymstoku nie ma problemu zbiorowego zaopatrzenia w wodę realizowanego przez Spółkę Wodociągi Białostockie, która eksploatuje trzy rodzaje ujęć wody: powierzchniowe i infiltracyjne w Wasilkowie oraz podziemne w Jurowcach. Dzięki  dywersyfikacji dostaw Spółka może zapewnić, iż obecna sytuacja pogodowa nie wpływa na ciągłość dostawy wody do odbiorców.

Ideą przewodnią przedsiębiorstwa jest zapewnienie odbiorcom ciągłości dostaw wody  bardzo dobrej jakości, przy pogarszających się prognozach dotyczących zasobów wody w kraju, tak aby była pewność, że jej nie zabraknie również w przyszłości. W związku z tym prowadzone są działania mające na celu oszczędne gospodarowanie zasobami wodnymi, tj.  stale modernizowane są sieci wodociągowe w celu ograniczenia strat w przesyle, budowana jest nowa infrastruktura wodociągowa, wdrażane są innowacyjne modele zarządzania siecią. Spółka  jest w trakcie  opracowania tzw. planu bezpieczeństwa wody, który w swoich założeniach będzie obejmował również ten problem. Dodatkowo  prowadzi akcje informacyjno-promocyjne mające na celu edukację i zwiększenie świadomości społeczeństwa w zakresie racjonalnego wykorzystania wody i dbania o środowisko naturalne (promowanie picia wody prosto z kranu, zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży, organizacja dni otwartych).

Susza w mieście Białystok może powodować następujące problemy:

  1. Trudności w utrzymaniu terenów zielonych, skwerów, parków, zieleńców, łąk kwietnych. Konieczne jest większe zużycie wody i zaangażowanie wykonawców utrzymujących przedmiotowe tereny.
  2. Problem z utrzymaniem właściwej jakości wód powierzchniowych w zbiornikach wodnych oraz ich odpowiedniego poziomu, co może przekładać się na niekorzystne warunki hydrobiologiczne.
  3. Negatywny wpływ na bioróżnorodność flory i fauny (zanikanie terenów podmokłych, niekorzystne warunki dla płazów).
  4. Problemy z zaopatrzeniem w wodę mieszkańców, którzy posiadają własne ujęcia wody w przypadku spadku poziomu wód podziemnych

RZESZÓW

Małgorzata Wojnowska, Dyrektor Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa w Urzędzie Miasta Rzeszowa:

Przyjęty przez Miasto Rzeszów „Plan adaptacji do zmian klimatu miasta Rzeszowa do roku 2030” zawiera zaplanowane działania mające na celu zabezpieczenie miasta przed skutkami wystąpienia suszy. Wpisują się one w zawarte w planie szczegółowe cele, które również obejmują problemy związane z suszą, takie jak:

  • Stworzenie lokalnej bazy wiedzy o zagrożeniach i konsekwencjach tych zagrożeń (w tym o stratach w mieniu publicznym i prywatnym) związanych ze zmianami klimatu na terenie miasta Rzeszowa.
  • Kompleksowe odmulenie Zalewu Rzeszowskiego (w celu przywrócenia funkcji: turystyczno-rekreacyjnej, sportowej oraz retencyjnej).
  • Rekreacyjno-sportowe zagospodarowywanie terenów na obszarze miasta Rzeszowa ze szczególnym uwzględnieniem akwenów i terenów przybrzeżnych Zalewu Rzeszowskiego i rzeki Wisłok.
  • Rozwój systemu błękitno-zielonej infrastruktury na obszarze miasta Rzeszowa.
  • Poprawa stanu technicznego rowów, potoków i rzek, pod kątem konieczności ich odbudowy i przebudowy w celu poprawy ich naturalnej retencji.
  • Modernizacja istniejącej kanalizacji deszczowej w celu przystosowania jej do skutków zmian klimatu.
  • Uzbrojenie terenów inwestycyjnych Rzeszów-Dworzysko.

Powyższe zadania są na bieżąco wykonywane, jednak niektóre z nich wymagają dodatkowych nakładów finansowych. Brak środków może spowodować zawieszenie ich realizacji. Z diagnostyki planu wynika jednak, iż prawdopodobieństwo negatywnych skutków dla miasta w przypadku wystąpienia suszy jest niskie. Nie ma też zagrożenia zakłócenia dostaw wody pitnej dla ludności.

BYDGOSZCZ

Aleksandra Kowalska, Zastępca Dyrektora Wydziału Zintegrowanego Rozwoju w Urzędzie Miasta Bydgoszczy:

W wyniku suszy na terenie Miasta Bydgoszczy może wystąpić zagrożenie, zwłaszcza obszarów zalesionych i nieużytków. Może wystąpić także problem z wysychaniem zieleni i nasadzeń. Brak opadów wygeneruje potrzebę zwiększenia wydatków na podlewanie, których w budżecie miasta nie przewidziano.

Na szczeblu ponadlokalnym mogą wystąpić zakłócenia/ograniczenia w dostawach energii elektrycznej z uwagi na brak wody do chłodzenia bloków energetycznych w elektrowniach.

ŁÓDŹ

Maciej Riemer, Zastępca Dyrektora Wydziału ds. Zarządzania Projektami Urzędu Miejskiego w Łodzi:

Problemy, jakie będą występować w Łodzi w związku z suszą:

  1. wysychanie drzew i terenów zieleni
  2. miejskie wyspy ciepła – pogorszenie stanu zdrowia mieszkańców
  3. wyższe koszty funkcjonowania transportu publicznego przez używanie klimatyzacji
  4. nie ma problemu z zaopatrzeniem w wodę mieszkańców, ale występuje problem z wodą do podlewania zieleni w przypadku reglamentacji zużycia wody
  5. deszcze nawalne i lokalne podtopienia przy deszczach nawalnych będących konsekwencją zmian klimatu
  6. wysychanie rzek i strumieni pogłębiające wysychanie terenów zieleni i niszczące ekosystemy naturalne
  7. ryzyko pożarów lasów (zwłaszcza Łagiewnickiego i Lublinek)

Czy da się temu przeciwdziałać?

Krótkoterminowo:

  1. zwiększona akcja podlewania nowych nasadzeń przez miasto – z włączeniem zasobów ZWiK, ŁZUK, Straży Pożarnej oraz doposażenie Zarządu Zieleni Miejskiej
  2. akcja włączania mieszkańców, firm i instytucji w podlewanie drzew w najbliższym otoczeniu, przestrzeganie standardów koszenia i grabienia na terenach zieleni w celu zatrzymywania wody przy gruncie
  3. podręcznik dla mieszkańców jak zatrzymywać deszczówkę we własnych ogrodach

Długofalowo:

  1. inwestycje miejskie uwzględniające małą retencję
  2. inwestycje miejskie uwzględniające systemy podlewania
  3. sadzenie gatunków odporniejszych na zmiany klimatu
  4. monitoring poziomu wód gruntowych w mieście
  5. budowa zbiorników retencyjnych na terenach miejskich
  6. uruchomienie programu dopłat do zbierania deszczówki (zbiorniki plus ogrody deszczowe) na wzór wrocławskiego „Złap deszcz.”
  7. rozszczelnianie zlewni rzek i renaturalizacja (Błękitno-Zielona Sieć)
  8. wyższe standardy pro środowiskowe w planowaniu przestrzennym – obszary biologicznie czynne, zielone dachy, zielone ściany, nawierzchnie przepuszczalne.

Jakub Paduch: Oddział EXPO, Urząd Miasta Łodzi:

Zaapelowaliśmy do rządu o realizację Narodowego Planu Retencji i uruchomienie środków dla samorządów na te cele, zamiast nakazywać reglamentację zużycia wody.

Przyjęliśmy plan działania, który zakłada:

  1. podlewanie od połowy kwietnia przez miejskie służby najbardziej zagrożonej zieleni w centrum miasta;
  2. zwiększenie akcji podlewania młodych nasadzeń z ostatnich 5 lat;
  3. wygospodarowanie w budżecie Zarządu Zieleni Miejskiej dodatkowych środków na przeciwdziałanie suszy – dokonane pomimo trudnej sytuacji finansowej poprzez oszczędności na bieżących wydatkach. Środki te będą przeznaczone na doposażenie ZZM w sprzęt oraz zakup usług od innych podmiotów celem zintensyfikowania akcji podlewania. Zwróciliśmy się o pomoc i współpracę do Państwowej Straży Pożarnej, spółek miejskich i służb komunalnych z pytaniem, czy mogliby udostępnić lub wynająć sprzęt, a zwłaszcza samochody do podlewania;
  4. rozpoczęcie akcji wolontariatu mieszkańców pn. “Adoptuj drzewko” – zachęcamy w niej mieszkańców, instytucje i firmy z Łodzi o zajęcie się młodymi drzewami lub krzewami w swojej okolicy. Każdy może się zgłosić do ZZM – w razie potrzeby udostępnimy wodę, a poza tym będziemy w stanie monitorować, które zidentyfikowane drzewa nasadzone w ciągu ostatnich 5 lat jeszcze wymagają dodatkowej opieki;
  5. wydanie poradnika dla posiadaczy własnych ogrodów – doradzimy jak urządzić ogród tak aby zatrzymywać wodę i wilgoć w gruncie;
  6. stosowanie wprowadzonych standardów pielęgnacji trawników i łąk – nie kosimy w trakcie suszy, namawiamy do tego samego spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe;
  7. długofalowo będziemy wprowadzać standardy, w ramach których projektowanie inwestycji miejskich ma się odbywać z obowiązkowymi elementami retencjonowania wody. Sadzimy też gatunki drzew odporniejsze na zmiany klimatu, wprowadzamy systemy nawadniające w ulicach w centrum miasta, gdzie wcześniej nie były potrzebne oraz prowadzimy projekty związane z renaturalizacją rzek (Błękitno-Zielona Sieć).

 

KRAKÓW

Dzięki wieloletnim inwestycjom w ujęcia wody, stacje uzdatniania, sieć dystrybucyjną i zbiorniki wodociągowe, Kraków nie ma problemu z zapewnieniem wystarczającej ilości wody pitnej.

Więcej na ten temat w informacji Andrzeja Łazęckiego, Zastępcy Dyrektora Wydziału Gospodarki Komunalnej dotyczącej działań Gminy Miejskiej Kraków związanych z racjonalnym zarządzaniem i wykorzystaniem zasobów wodnych w kontekście przewidywanej tegorocznej suszy.

Zarząd Zieleni Miejskiej w Krakowie:

Negatywne skutki suszy:

  1. zagrożenia pożarem w lasach i na użytkach ekologicznych np. Łąki Nowohuckie przede wszystkim wiosną, kiedy ludzie wypalają trawy,
  2. brak wody dla drobnych zwierząt ptaków,
  3. obniża się poziom wód gruntowych wysychają zbiorniki wodne, co powoduje przyduszanie ryb,
  4. w utrzymaniu zieleni susza niekorzystnie wpływa na rośliny, trawniki. Struktura gleby robi się zbita, mniej przepuszczalna.

Przeciwdziałanie powyższym skutkom związane jest z pracami, które trzeba odpowiednio zaplanować, a które generują realne koszty związane ze zwiększeniem zakresu działań pracowników własnych oraz firm wykonawczych. Zwiększa się zapotrzebowanie na podlewanie, zwłaszcza młodych nasadzeń. Na młode drzewa zakładane są worki nawadniające, które systematycznie zaopatrują drzewa w wodę i wystarczają na około tydzień od napełnienia.

W miarę możliwości ZZM  stosuje w/w worki do podlewania (aby powoli woda sączyła się do korzeni), wzrusza powierzchnię gleby, ściółkuje glebę, aby ograniczyć parowanie, zmniejsza częstotliwość koszenia. Stosowane są rośliny okrywowe, które również zmniejszają parowanie.

Aktualna sucha wiosna, i wbrew pozorom sucha zima, to trudna sytuacja dla zieleni, którą staramy się pielęgnować w taki sposób, aby jak najlepiej mogła przetrwać ten okres.

SZCZECIN

Informacja zebrana przez Monikę Lechowicz z Biura Prezydenta Miasta Szczecina:

Problemy jakie mogą się pojawić w związku z długo utrzymującą się suszą:

  1. znaczne obniżenie poziomu lustra wody w zbiornikach wodnych, oczkach wodnych , stawach (zwłaszcza bezodpływowych), w lasach, wodach płynących,
  2. trudności w utrzymaniu terenów zielonych,
  3. trudności w utrzymaniu upraw rolnych, ogrodowych, zmniejszone plony, należy spodziewać się licznych wniosków o szacowanie strat,
  4. wysychanie lokalnych, przydomowych ujęć wód podziemnych (okresowy problem z poborem wody), w związku z obniżeniem wód gruntowych,
  5. pomniki przyrody, szczególnie dęby, mogą zasychać i przez to będą bardziej podatne na infekcje np. mączniakiem,
  6. zwiększenie temperatury w mieście

Rolnikom poszkodowanym w wyniku suszy wskazywane są możliwości skorzystania z  rożnych form pomocy:

  1. z dopłat klęskowych do 1 ha – jednak te są przyznawane jedynie w przypadku wystąpienia bardzo dotkliwych klęsk i niezbędne do tego jest rozporządzenie ministra rolnictwa,
  2. skorzystania z kredytów preferencyjnych na wznowienie produkcji rolniczej,
  3. odroczenie terminu płatności składek przez KRUS lub ich rozłożenia na raty,
  4. rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności czynszu dzierżawnego za ziemię od Skarbu Państwa
  5. przyznanie ulgi w podatku rolnym przez gminę,
  6. odszkodowania wypłacane przez Wojewoda Zachodniopomorski przy współpracy z Urzędem Miasta.

Miasto może przeciwdziałać suszy poprzez:

  1. odpowiednią regulację budowli hydrotechnicznych w mieście (Zakład Usług Komunalnych). Na przykład wysychający zbiornik Goplana zasilany jest bezpośrednio wodą z cieku Osówka z pominięciem zbiornika Uroczysko (miesiące jesienno zimowe), w pozostałych miesiącach zasilane jest również Uroczysko. Kolejny przykład to zasilanie jeziora Głębokiego wodami z Gunicy (daje dobre efekty, jak dotąd wody w Głębokim nie brakowało, miejmy nadzieję, że tak będzie i obecnie). Inny zbiornik śródmiejski – Staw Brodowski jest zasilany wodami opadowymi z kanalizacji deszczowej, odpływ ma również do kanalizacji deszczowej, w razie obniżenia się w nim wody, woda ta nie odpływa do kanalizacji;
  2. projektowanie regulacji cieków w lasach miejskich (Park Leśny Arkoński), przywracanie  zdolności retencyjnych istniejących zbiorników, ich rewitalizacja – ZUK;
  3. racjonalne gospodarowanie wodą, oszczędzanie wody wodociągowej;
  4. lokalne zatrzymywanie wody opadowej na działkach przydomowych (poprzez budowę zbiorników retencyjnych, instalowanie beczek na deszczówkę, studni chłonnych);
  5. mała retencja wód – zatrzymywanie wody w lesie, odtwarzanie obszarów retencyjnych jak torfowiska, łęgi. W najnowszym planie urządzenia lasu należy także zaplanować powolną przebudowę drzewostanów i wprowadzanie gatunków bardziej odpornych na suszę;
  6. zalesianie nowych terenów, oprócz tych, które są naturalnym obszarem retencjonowania wód oraz pozostawianie martwych drzew w lasach;
  7. wykonywanie nasadzeń w lasach miejskich na jesień, aby dać szansę na tyle wyrosnąć sadzonkom, że będą w stanie przetrwać niedobory wody w okresie wiosennym;
  8. intensywne podlewanie pomników przyrody i wzmożona ich pielęgnacja,
  9. podlewanie drzew, krzewów, rabat kwiatowych. Zakład Usług Komunalnych zawiera w specyfikacji warunków przetargowych podlewanie drzew i krzewów, szczególnie młodych nasadzeń, które są najbardziej wrażliwe na niedobory wody;
  10. stosowanie w pasach drogowych tzw. rękawów wodnych ul. Wyszyńskiego, Sternickiego). Polega to na założeniu wokół pnia specjalnego rękawa, który średnio raz w tygodniu napełniany jest wodą, stopniowo przenikającą do podłoża;
  11. stosowanie mieszanek podłoża z hydrożelami, poduszki hydrożelowe, poduszki mikoryzowe, które mają na celu likwidację przyczyn i skutków pogorszenia naturalnych stosunków wodnych poprzez spowalnianie odpływu wody na terenie miasta;
  12. profilowanie nawierzchni spacerowych ze spadkiem do mis ziemnych oraz stosowanie nawierzchni typu Terraway;
  13. zabudowę mis korzeniowych płytami granitowymi (chodnikowymi), np. przy ulicy Jagiellońskiej;
  14. opracowywanie “Katalogu standardów utrzymania, ochrony i rozwoju terenów zieleni Miasta Szczecin”, w którym m.in. zostaną wskazane konkretne rozwiązania do lokalnej walki ze zmianami klimatycznymi na terenie miasta.