Jubileusz 20-lecia UMP będzie nawiązywał do daty 18 maja 1990 roku, gdy w Warszawie odbyła się debata "Stolica Rzeczpospolitej Polskiej w krytycznej dekadzie mijającego wieku". Efektem debaty była idea podzielenia się stołecznością i wolą solidarnego współdziałania Warszawy z innymi głównymi miastami kraju.

Unia Metropolii Polskich powstała w Krakowie 11 października 1990 roku z woli prezydentów miast: Gdańska, Krakowa, Poznania, m. st. Warszawy i Wrocławia, jako forum solidarności władz metropolitalnych w działaniach zmierzających do sieciowego powiązania miast postkomunistycznych z demokratycznymi miastami Europy i świata, według projektu Instytutu Miasta p.t. "Tyle państwa ile miasta".
Początkowo UMP działała w formie konwentu prezydentów miast. W 1993 roku Unia Metropolii Polskich zarejestrowała się jako fundacja miast i została jednym z inicjatorów utworzenia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, której Stronę Samorządową współtworzy razem z następującymi organizacjami: Unią Miasteczek Polskich, Związkiem Miast Polskich, Związkiem Powiatów Polskich, Związkiem Gmin Wiejskich RP, Związkiem Województw RP.

Dziś w Unii Metropolii Polskich solidarnie współdziała 12 głównych miast Polski: Białystok, Bydgoszcz, Gdańsk, Katowice, Kraków, Lublin, Łódź, Poznań, Rzeszów, Szczecin, Warszawa, Wrocław.

Wszystkie miasta UMP są członkami zwyczajnymi Stowarzyszenia Eurocities, zrzeszającego wielkie miasta europejskie.
Przedstawiciele Unii Metropolii Polskich zasiadają w Komitecie Regionów UE.